E20 Petrol Engine Impact IIT Kanpur : देशभरात २० टक्के एथेनॉल मिश्रण असलेल्या ‘E20 पेट्रोल’चा पुरवठा सुरू झाल्यापासून वाहनधारकांमध्ये संभ्रमाचे वातावरण आहे. एथेनॉल मिश्रित इंधनामुळे वाहनांचे इंजिन खराब होते का आणि मायलेज कमालीचे घटते का, असे प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. सोशल मीडियावरील विविध दाव्यांमुळे या चिंतेत आणखी भर पडली आहे. या पार्श्वभूमीवर, देशातील आघाडीची शैक्षणिक आणि संशोधन संस्था आयआयटी (IIT) कानपूरच्या इंजिन रिसर्च लॅबोरेटरीने एक महत्त्वपूर्ण संशोधन अहवाल प्रसिद्ध केला आहे. E20 पेट्रोलमुळे वाहनांच्या इंजिनचे कोणतेही नुकसान होत नसून, मायलेजमधील घटही अत्यंत नगण्य असल्याचा वैज्ञानिक निर्वाळा या संशोधकांनी दिला आहे.
मायलेजमधील घटीचे वास्तव काय?
केंद्रीय पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने काही काळापूर्वी स्पष्ट केले होते की, E20 इंधनाच्या वापरामुळे काही वाहनांच्या मायलेजमध्ये ५ टक्क्यांपर्यंत घट होऊ शकते. मात्र, आयआयटी कानपूरच्या मेकॅनिकल इंजिनिअरिंग विभागाच्या ‘इंजिन रिसर्च लॅबोरेटरी’चे प्रकल्प शास्त्रज्ञ ध्रुव राज कराना यांनी पीटीआय (PTI) या वृत्तसंस्थेशी बोलताना नवा तपशील समोर आणला आहे. प्रयोगशाळेतील चाचण्यांनुसार, मायलेजमधील ही घट प्रत्यक्षात ५ टक्क्यांपेक्षाही खूप कमी आहे.
ध्रुव राज कराना यांनी स्पष्ट केले की, “जर आपण शुद्ध पेट्रोलचा वापर करून एकापाठोपाठ दोनदा चाचण्या घेतल्या, तरीही हवामान आणि इतर घटकांमुळे परिणामांमध्ये थोडा फरक पडू शकतो. त्यामुळे ५ टक्क्यांपर्यंतची घट ही केवळ इंधनामुळेच असते असे नाही.” संशोधनानुसार, वाहनाचे मायलेज हे प्रामुख्याने चालकाची ड्रायव्हिंग पद्धत, रस्त्याची स्थिती आणि वाहनाची वेळेवर होणारी देखभाल (मेन्टेनन्स) यावर अवलंबून असते.
इंजिन खराब होण्याच्या अफवा फेटाळल्या
सोशल मीडियावर E20 पेट्रोलमुळे गाड्यांचे इंजिन गंजत असल्याच्या किंवा तांत्रिक बिघाड होत असल्याच्या पोस्ट मोठ्या प्रमाणावर फिरत आहेत. आयआयटी कानपूरच्या संशोधकांनी हे सर्व दावे वैज्ञानिकदृष्ट्या पूर्णपणे निराधार असल्याचे सांगत फेटाळून लावले आहेत. लॅबमध्ये करण्यात आलेल्या दीर्घकालीन आणि सखोल चाचण्यांमध्ये इंजिनला अंतर्गत इजा पोहचल्याचे किंवा गंज लागल्याचे कोणतेही पुरावे मिळालेले नाहीत. वाहनधारकांनी इंटरनेटवरील अपुऱ्या माहितीवर विश्वास ठेवण्याऐवजी आपल्या वाहन उत्पादक कंपनीच्या मार्गदर्शक पुस्तिकेचे (मॅन्युअल) आणि सरकारी नियमांचे पालन करावे, असा सल्ला शास्त्रज्ञांनी दिला आहे.
E85 इंधनाची यशस्वी चाचणी
आयआयटी कानपूरमधील ही संशोधन मोहीम इंजिन रिसर्च लॅबोरेटरीचे प्रमुख प्राध्यापक अविनाश कुमार अग्रवाल यांच्या मार्गदर्शनाखाली सुरू आहे. या पथकाने एथेनॉल मिश्रित इंधनावर दीर्घकाळ संशोधन केले असून, त्यांनी तब्बल ८५ टक्के एथेनॉलचे मिश्रण असलेल्या ‘E85’ इंधनाचीही यशस्वी चाचणी घेतली आहे. मात्र, ध्रुव राज कराना यांनी स्पष्ट केले की, E85 सारख्या उच्च क्षमतेच्या मिश्रणासाठी विशेष तंत्रज्ञानाने विकसित केलेल्या इंजिनची आणि पूरक इंधन प्रणालीची (फ्युएल सिस्टम) आवश्यकता असते.
पर्यावरणपूरक आणि स्वच्छ इंधन: केंद्र सरकार
वाहनधारकांच्या शंकांचे निरसन करण्यासाठी केंद्रीय पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने नुकतीच एक सविस्तर प्रश्नोत्तरावली (Q&A) जारी केली होती. सरकारच्या मते, E20 पेट्रोल हे सध्याच्या E10 किंवा शुद्ध पेट्रोलच्या तुलनेत अधिक स्वच्छ, उच्च दर्जाचे आणि कार्यक्षम इंधन आहे. देशात याची अंमलबजावणी करण्यापूर्वी अनेक वर्षे वैज्ञानिक चाचण्या घेण्यात आल्या आहेत आणि वाहन उत्पादक कंपन्यांशी (ऑटोमोबाईल क्षेत्राशी) सखोल चर्चा करण्यात आली आहे. या इंधनामुळे कार्बन उत्सर्जनात मोठी घट होत असल्याने ते पर्यावरणासाठी अत्यंत लाभदायी ठरणार आहे.