EV चा धक्का! बॅटरी-रेंज सोडून गाड्यांमध्ये उद्भवली नवीनच समस्या; डोकेदुखी वाढली, खिशाला लागणार कात्री!

EV tires wear fast : भारतासह जगभरात सध्या इलेक्ट्रिक वाहनांची (EV) एक सुवर्णक्रांती पाहायला मिळत आहे. इंधनाचे गगनाला भिडलेले दर आणि पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी ग्राहक मोठ्या प्रमाणावर ईव्हीकडे वळत आहेत. सुरुवातीला ग्राहकांच्या मनात केवळ बॅटरीचे आयुष्य, चार्जिंग स्टेशनचे जाळे आणि एका चार्जमध्ये मिळणारी रेंज याबद्दलच शंका होत्या. मात्र, आता भारतीय रस्त्यांवर हजारो ईव्ही धावू लागल्यानंतर एक अशी नवी आणि गंभीर तांत्रिक समस्या समोर आली आहे, जिचा बॅटरीशी किंवा सॉफ्टवेअरशी काहीही संबंध नाही. ही समस्या थेट वाहनाच्या टायरशी संबंधित असून, यामुळे ईव्ही चालकांच्या खिशाला मोठा आर्थिक फटका बसत आहे.

सोशल मीडियापासून ते विविध ऑटोमोबाईल फोरम्सपर्यंत सध्या ईव्ही युजर्स एकाच गोष्टीने त्रस्त आहेत—ती म्हणजे ईव्हीचे टायर अत्यंत वेगाने घासले जाणे (EV tires wear fast). सर्वसामान्य पेट्रोल किंवा डिझेल गाड्यांचे टायर जे अंतर अगदी सहज पार करतात, त्याच्या कितीतरी आधीच ईव्हीचे टायर ‘रिटायर’ होत आहेत. धक्कादायक बाब म्हणजे, पारंपरिक गाड्यांच्या तुलनेत ईव्हीचे टायर तब्बल ३० टक्के अधिक वेगाने घासले जात आहेत. म्हणजेच, जर पेट्रोल कारचे टायर ५० हजार किलोमीटर चालत असतील, तर ईव्हीचे टायर अवघ्या ३५ हजार किलोमीटरवर किंवा त्याहूनही आधी दम तोडत आहेत. काही प्रकरणांमध्ये तर अवघ्या १५ हजार किलोमीटरवर टायर पूर्णपणे गुळगुळीत झाल्याचे समोर आले आहे.

टायर लवकर ‘टायर्ड’ होण्यामागचे नेमके विज्ञान काय?

जागतिक स्तरावर टायर निर्मिती क्षेत्रात आघाडीवर असलेली ‘ब्रिजस्टोन’ (Bridgestone) सारखी बलाढ्य कंपनीही या वास्तवाला दुजोरा देते. ईव्हीचे टायर इतक्या वेगाने का घासले जातात, यामागे ऑटोमोबाईल इंजिनिअरिंगची तीन प्रमुख कारणे आहेत, जी प्रत्येक ईव्ही चालकाने समजून घेणे गरजेचे आहे.

१. इन्स्टंट टॉर्क (Instant Torque) चा अतिरिक्त ताण

पारंपरिक पेट्रोल किंवा डिझेल इंजिन असलेल्या गाड्यांमध्ये जेव्हा आपण एक्सलेटर दाबतो, तेव्हा इंजिनमध्ये इंधनाचे ज्वलन होते, गियर बदलतात आणि हळूहळू गाडीला वेग मिळतो. या प्रक्रियेमुळे टायर्सवर एकदम मोठा दाब पडत नाही. याउलट, इलेक्ट्रिक वाहनांमध्ये कोणतीही गियर सिस्टीम नसते. तिथे बॅट्रीमधून थेट मोटरला पॉवर मिळते. एक्सलेटरवर पाय ठेवताच मायक्रोसेकंदात पूर्ण ताकद (Maximum Torque) टायरला मिळते. हा इन्स्टंट टॉर्क गाडीला रॉकेटसारखा वेग देतो खरा, पण त्यामुळे टायर आणि रस्ता यांच्यात प्रचंड घर्षण होते. दरवेळी गाडी सुरू करताना होणारे हे घर्षण टायर रबरचा थर झपाट्याने नष्ट करते.

२. बॅटरी पॅकचे अवाढव्य वजन

इलेक्ट्रिक वाहनांचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची बॅटरी, पण हीच बॅटरी त्यांचे सर्वात मोठे ओझेही ठरते. एका सामान्य पेट्रोल कारच्या तुलनेत त्याच आकाराच्या ईव्हीचे वजन सुमारे ३०० ते ४०० किलोग्रॅमने जास्त असते. हे अतिरिक्त वजन केवळ बॅटरी पॅकमुळे वाढते. वाहनाचा हा अवाढव्य भार २४ तास केवळ त्या चार टायर्सवरच असतो. जेव्हा गाडी वेगात वळण घेते किंवा खड्ड्यातून जाते, तेव्हा या वजनामुळे टायर्सच्या कडांवर (Sidewalls) आणि पृष्ठभागावर नेहमीच्या गाड्यांपेक्षा दुप्पट ताण पडतो.

३. रिजनरेटिव्ह ब्रेकिंग (Regenerative Braking) चा विपरित परिणाम

ईव्हीची रेंज वाढवण्यासाठी कंपन्या ‘रिजनरेटिव्ह ब्रेकिंग’ या तंत्रज्ञानाचा वापर करतात. यामध्ये जेव्हा चालक एक्सलेटरवरून पाय काढतो किंवा ब्रेक दाबतो, तेव्हा गाडीची मोटर उलट फिरू लागते आणि वाहनाच्या गतीचे रूपांतर विजेमध्ये करून बॅटरी पुन्हा चार्ज केली जाते. हे तंत्रज्ञान बॅटरीसाठी वरदान असले तरी टायरसाठी मात्र शाप ठरत आहे. शहरात गाडी चालवताना दर ३० सेकंदाला ही सिस्टीम ॲक्टिव्ह होते, ज्यामुळे टायरवर मागच्या दिशेने (Reverse Friction) मोठा ओढ लागते. सतत पुढे-मागे होणाऱ्या या ताणामुळे टायरची अंतर्गत रचना कमकुवत होते.

ग्राहकांच्या ड्रायव्हिंग सवयींचाही मोठा वाटा

या तांत्रिक कारणांशिवाय वाहन चालवण्याच्या सवयी देखील तितक्याच कारणीभूत आहेत. बहुतांश चालकांना वर्षानुवर्षे पेट्रोल-डिझेल गाड्या चालवण्याची सवय असते. ईव्ही हातात आल्यानंतर मिळणाऱ्या अद्भूत पिकअपचा आनंद घेण्यासाठी अनेक चालक अचानक वेग वाढवणे (Aggressive Acceleration) किंवा अचानक ब्रेक दाबणे अशा गोष्टी करतात. अंतर्गत कम्बशन इंजिनच्या तुलनेत ईव्हीमध्ये अशा सवयी थेट टायरचे आयुष्य अर्ध्यावर आणून ठेवतात.

आर्थिक गणित विस्कळीत: ग्राहकांसाठी दुहेरी फटका

ईव्ही खरेदी करताना ग्राहक असा विचार करतो की, सुरुवातीला जास्त पैसे मोजावे लागले तरी भविष्यात इंधनाचा खर्च वाचेल. मात्र, टायर बदलण्याचा हा अकाली खर्च ग्राहकांचे आर्थिक गणित बिघडवत आहे. जर १५ ते ३५ हजार किलोमीटरमध्येच टायर बदलावे लागले, तर तो खर्च इंधनाच्या बचतीमधून वजा करावा लागतो, ज्यामुळे ईव्ही चालवणे अपेक्षेइतके स्वस्त पडत नसल्याची भावना युजर्समध्ये निर्माण होत आहे.

टायरचे आयुष्य वाढवण्याचे प्रभावी मार्ग आणि बिझनेस मॉडेल

या समस्येवर ऑटोमोबाईल क्षेत्रात सध्या दोन मुख्य पातळीवर काम सुरू आहे. एक म्हणजे तांत्रिक उपाय आणि दुसरे म्हणजे चालकाने घ्यायची काळजी.

विशेष ‘ईव्ही टायर’ चा पर्याय

नेहमीच्या गाड्यांचे टायर ईव्हीसाठी वापरणे हा या समस्येचा मुख्य पाया आहे. आता बाजारात केवळ ईव्हीसाठी डिझाईन केलेले विशेष टायर उपलब्ध होत आहेत. उदाहरणार्थ, ब्रिजस्टोन कंपनीने काही काळापूर्वी आपले ‘तुरांझा ईव्ही’ (Turanza EV) टायर बाजारात आणले आहेत. या टायरमध्ये वापरलेले रबर कंपाउंड जास्त वजन पेलू शकते आणि इन्स्टंट टॉर्क सहन करण्याची क्षमता त्यात असते. मात्र, भारतातील बाजारपेठेत या एका टायरची किंमत सुमारे ३० हजार रुपयांच्या आसपास आहे, जी सामान्य टायरपेक्षा खूप जास्त आहे. तरीही, दीर्घकालीन विचार करता हे टायर्स ईव्हीसाठी जास्त किफायतशीर ठरतात.

हेही वाचा – अवघ्या 1 लाखात जबरदस्त फीचर्स! ‘या’ बाईकच्या खरेदीसाठी ग्राहकांच्या उड्या, जूनपासून डिलिव्हरी सुरू

टायरचे प्रकार	संभाव्य आयुष्य	अंदाजे किंमत (प्रति टायर)	मुख्य वैशिष्ट्य
सामान्य टायर (Standard Tires)	१५,००० ते ३५,००० किमी (ईव्हीवर)	₹ ५,००० – ₹ ८,०००	कमी वजन पेलण्याची क्षमता, लवकर झिज
विशेष ईव्ही टायर (Dedicated EV Tires)	५०,००० ते ६०,००० किमी	₹ १५,००० – ₹ ३०,०००	उच्च टॉर्क प्रतिरोधक, जास्त वजन क्षमता

५,००० किलोमीटरचे ‘टायर रोटेशन’ सूत्र

जर तुम्हाला नवीन महागडे टायर खरेदी करायचे नसतील, तर सध्याच्या टायरचे आयुष्य वाढवण्याचा सर्वात सोपा उपाय म्हणजे नियमित ‘टायर रोटेशन’. ईव्ही चालकांनी दर ५ हजार किलोमीटरनंतर आपल्या गाडीच्या टायर्सची अदलाबदल (पुढचे टायर मागे आणि मागचे पुढे) करून घेतली पाहिजे. ईव्हीच्या पुढच्या आणि मागच्या टायरवर पडणारा दाब वेगवेगळा असतो. रोटेशन केल्यामुळे सर्व टायर्सची झिज समप्रमाणात होते आणि त्यांचे आयुष्य काही हजार किलोमीटरने वाढण्यास मदत होते.

भविष्यातील दिशा आणि ऑटोमोबाईल क्षेत्राचे आव्हान

इलेक्ट्रिक वाहनांचे तंत्रज्ञान जसजसे प्रगल्भ होत आहे, तसतसे टायर उत्पादक कंपन्यांवरही संशोधनाचा मोठा ताण येत आहे. येत्या काळात केवळ हलक्या वजनाच्या बॅटऱ्या बनवणे जितके गरजेचे आहे, तितकेच ईव्हीच्या वजनाला आणि वेगाला तोंड देतील अशा स्वस्त रबर तंत्रज्ञानाचा शोध लावणेही आवश्यक आहे. जोपर्यंत टायरचे आयुष्य आणि त्यांची किंमत सर्वसामान्यांच्या आवाक्यात येत नाही, तोपर्यंत ईव्हीच्या संपूर्ण यशावर टायरच्या झिजेचे हे सावट नक्कीच कायम राहील. चालकांनी देखील ईव्ही चालवताना शांत आणि संयमी ड्रायव्हिंग पद्धतीचा अवलंब करणे, हाच सध्याच्या घडीला सर्वात मोठा आणि मोफत उपलब्ध असलेला उपाय आहे.